Poslednji let pilota Kraljevine Jugoslavije

Poslednji let pilota Kraljevine Jugoslavije počeo je u zoru 6. aprila 1941. godine, kada su nemački avioni poleteli sa aerodroma u Bugarskoj i Austriji i udarili na jugoslovenske aerodrome, komunikacije, trupe i gradove. U prvim danima Aprilskog rata, jugoslovenski vazduhoplovci poletali su protiv daleko jačeg neprijatelja. Jedanaestorica su u tim borbama dala život: Miloš Žunić, Miho Klavora, Živica Mitrović, Dušan Boričić, Jovan Kapešić, Dobrica Novaković, Branislav Todorović, Karlo Štrbnek, Milutin Petrov, Milivoje Bošković i Vladimir Gorup. Njihova priča nije samo priča o odbrani Beograda, već o poslednjem otporu vazduhoplovstva jedne države koja se rušila pod udarom sila Osovine.

Šta se dogodilo 6. aprila 1941. godine?

Napad na Kraljevinu Jugoslaviju počeo je bez prethodne objave rata. Već između 5.00 i 5.30 časova nemački avioni poleteli su ka jugoslovenskim aerodromima. Među prvim ciljevima bili su Režanovačka kosa kod Kumanova, Petrovac kod Skoplja, Šarlince kod Leskovca, Velika Gorica kod Zagreba, Cerklje kod Brežica i aerodrom u Ljubljani. Oko 6 časova napadi su prošireni na glavne aerodrome, železnički i drumski saobraćaj, jedinice vojske i naselja. Italijanska avijacija uključila se oko 6.30 časova, gađajući aerodrome, luke, mornaričke baze i baze hidroaviona.

To nije bio samo početak bombardovanja. Bio je to pokušaj da se jugoslovensko vazduhoplovstvo slomi odmah, na zemlji, pre nego što uspe da se organizuje. Ipak, ono nije nestalo u prvom udaru. Piloti su poletali, lovci su presretali neprijateljske formacije, bombarderi su napadali kolone i ciljeve, a pomorsko vazduhoplovstvo dejstvovalo je na Jadranu.

Poslednji let pilota Kraljevine Jugoslavije ukratko

Datum početka rata: 6. april 1941.
Rat: Aprilski rat
Država: Kraljevina Jugoslavija
Vazduhoplovstvo: Jugoslovensko ratno vazduhoplovstvo
Ukupan broj borbenih aviona: 420
Bombarderi: 147
Lovci: 142
Dvomotorni izviđači: 11
Stari jednomotorni izviđači: 120
Avioni u Operativnom vazduhoplovstvu: 300
Brojno stanje vazduhoplovstva: oko 50.000 ljudi
Kadar: oko 20.000 ljudi
Rezerva: oko 30.000 ljudi
Tajna mobilizacija: 12. mart 1941.
Stroga pripravnost: od 22. marta 1941.
Ukupno avio-poletanja od 6. do 15. aprila: 1.349
Poletanja bombarderske avijacije: 414
Poletanja lovačke avijacije: 945
Poginuli piloti: 11

Ko su bila jedanaestorica poginulih pilota?

U knjizi „Bitka za Beograd – april 1941”, prema tekstu Novosti, nalaze se biografije 11 poginulih pilota sa fotografijama. To su: Miloš Žunić, Miho Klavora, Živica Mitrović, Dušan Boričić, Jovan Kapešić, Dobrica Novaković, Branislav Todorović, Karlo Štrbnek, Milutin Petrov, Milivoje Bošković i Vladimir Gorup.

Desetorica se najčešće vezuju za 6. lovački puk, jedinicu koja je branila nebo nad Beogradom, dok se kapetan Živica Mitrović navodi kao pilot 31. grupe Drugog vazduhoplovnog puka. Zato je njihov podvig širi od jedne jedinice i jednog grada. Oni su simbol vazdušne odbrane Kraljevine Jugoslavije u trenutku kada je cela zemlja bila napadnuta.

Posebno se izdvaja kapetan Miloš Žunić, odnosno Žunjić u pojedinim zapisima, komandant 102. eskadrile. Prema Kuriru, u zoru 6. aprila poveo je eskadrilu i prvi sa pratiocem presreo formaciju nemačkih bombardera. U borbi je oborio jedan nemački bombarder „hajnkel 111”, ali je njegov avion bio teško oštećen.

Koliko je bilo snažno vazduhoplovstvo Kraljevine Jugoslavije?

Jugoslovensko ratno vazduhoplovstvo dočekalo je rat sa 420 borbenih aviona: 147 bombardera, 142 lovca, 11 dvomotornih izviđača i 120 starih jednomotornih izviđača. Od toga je 300 aviona bilo u Operativnom vazduhoplovstvu. Vazduhoplovstvo je brojalo oko 50.000 ljudi, od čega oko 20.000 iz kadra i oko 30.000 iz rezerve.

Na papiru, to nije bila mala sila. U stvarnosti, bila je to vojska suočena sa protivnikom koji je imao ogromnu prednost u iskustvu, organizaciji, brzini udara i načinu vođenja modernog rata. Ratna letelišta uglavnom nisu imala betonske staze. Protivavionska odbrana bila je slaba. Služba osmatranja i javljanja oslanjala se na telefon, a ne na savremenu radio-vezu.

Od trenutka kada bi stigao izveštaj o neprijateljskim avionima do presretanja bilo je potrebno oko 15 minuta. Za to vreme avion koji leti brzinom od 400 do 500 kilometara na čas mogao je da pređe 100 do 150 kilometara. To je mnoge jugoslovenske gradove, aerodrome i trupe činilo teško branjivim.

,

Gde su sve dejstvovali jugoslovenski piloti?

Najpoznatija je odbrana Beograda. Za nju je bila zadužena Prva vazduhoplovna lovačka brigada, posebno 6. lovački puk sa bazom na Aerodromu „Beograd” u Zemunu. Šestog aprila taj puk je imao 43 lovca Meseršmit Bf 109E-3a i šest aviona Rogožarski IK-3, mada izvori naglašavaju da nisu svi bili ispravni. Sa druge strane bila je nemačka 4. vazduhoplovna flota, sa komandama Grac i Arad i ukupno oko 500 aviona. U pojedinim situacijama odnos snaga u vazduhu bio je čak 10 prema 1 u korist neprijatelja.

Ali borba nije vođena samo nad Beogradom. Jugoslovenska avijacija napadala je nemačke oklopne i motorizovane kolone u Makedoniji i centralnoj Srbiji. Dejstvovala je po pravcima prodora neprijatelja, uključujući prostore Krive Palanke, Stracina, Kumanova i Mladog Nagoričana. Vrhovna komanda je 8. aprila tražila da se raspoloživim vazduhoplovnim snagama pomogne odbrana u dolini Nišave.

Bombarderska avijacija napadala je i ciljeve van granica zemlje: u Rumuniji, Bugarskoj, Austriji, Mađarskoj i Zadru. Pomorsko vazduhoplovstvo izviđalo je italijanske pomorske baze u Bariju i Brindiziju, dok drugi radovi navode i širi okvir dejstava hidroaviona na Jadranu. Deo mornaričkih snaga uspeo je da se izvuče i nastavi borbu uz Saveznike, uključujući i desetak hidroaviona.

Koliki je bio otpor u Aprilskom ratu?

Od 6. do 15. aprila 1941. jugoslovensko ratno vazduhoplovstvo izvršilo je 1.349 avio-poletanja. Bombarderska avijacija izvela je 414 letova, a lovačka 945. To je podatak koji razbija najjednostavniju sliku Aprilskog rata kao potpunog odsustva otpora.

Šesti lovački puk imao je oko 300 avio-poletanja. Prema podacima koje prenose Novosti, jugoslovenski piloti su 6. i 7. aprila oborili znatan broj nemačkih aviona, a procene se kreću između 40 i 50, zavisno od izvora. Kurir navodi podatak da je 6. lovački puk oborio 47 neprijateljskih aviona i da je 10 njegovih pilota izgubilo život.

U širem bilansu, prema novijim istraživanjima koja se navode u dostavljenom materijalu, osovinska avijacija uništila je oko 270 jugoslovenskih aviona. Sa druge strane, piloti i protivvazdušna odbrana Vojske Kraljevine Jugoslavije uništili su 115 neprijateljskih aviona.

Zašto je ova tema važna za Srbiju?

Aprilski rat se najčešće pamti kao brz slom. Kraljevina Jugoslavija kapitulirala je posle kratkog rata, država je okupirana i podeljena, a rat se nastavio u mnogo težem obliku. Ali iza velike istorijske slike poraza stoji i druga slika: slika ljudi koji su izvršili zadatak i kada je ishod već delovao nemoguć.

Poslednji let pilota Kraljevine Jugoslavije zato nije samo priča o avionima, eskadrilama i brojevima. To je priča o jedanaestorici ljudi koji nisu ostali anonimni u opštem slomu. To je i priča o vazduhoplovstvu koje je, uprkos slaboj infrastrukturi, zakašneloj mobilizaciji celokupne vojske, sabotažama, lošim vezama i neprijateljskoj nadmoći, izvršilo više od hiljadu poletanja za deset dana rata.

Za Srbiju je ova tema važna jer vraća meru sećanja. April 1941. bio je poraz države, ali ne i poraz lične hrabrosti. U tom porazu ostala su imena koja zaslužuju da se izgovaraju: Miloš Žunić, Miho Klavora, Živica Mitrović, Dušan Boričić, Jovan Kapešić, Dobrica Novaković, Branislav Todorović, Karlo Štrebenek, Milutin Petrov, Milivoje Bošković i Vladimir Gorup.

Oni nisu mogli da spasu Kraljevinu Jugoslaviju. Ali su poleteli onda kada je bilo najteže. Zato njihov poslednji let i danas ostaje jedna od najpotresnijih stranica Aprilskog rata.