Zgrada Univerziteta u Nišu, poznata i kao Banovina, jedan je od najznačajnijih objekata u gradu. Smeštena uz obalu Nišave, kroz više od jednog veka bila je svedok ključnih istorijskih, političkih i društvenih promena koje su oblikovale Niš.
Prva faza: početak izgradnje
Izgradnja zgrade započeta je krajem XIX veka, u periodu nakon oslobođenja Niša 1878. godine. Grad je tada dobio važnu administrativnu ulogu, pa je bilo neophodno izgraditi objekat za potrebe Okružnog načelstva i policije.
Zgrada je podignuta 1886. godine i već tada je predstavljala moderan objekat, građen po evropskim uzorima. Imala je prizemlje i sprat, sa jasno definisanim traktovima, i izdvajala se svojom monumentalnošću i kvalitetom gradnje. Njena arhitektura značajno je odudarala od tadašnjih objekata u gradu.
Zgrada kao centar državnih dešavanja
Tokom Prvog svetskog rata, zgrada dobija izuzetan značaj. U vreme kada je Niš bio ratna prestonica Srbije, u njoj su bili smešteni Vlada i Ministarstvo inostranih dela.
Upravo u ovom objektu primljena je objava rata 1914. godine, a u njegovim prostorijama vođeni su važni diplomatski razgovori i političke odluke. Time je zgrada postala jedno od ključnih mesta državne istorije.
Druga faza: proširenje i Banovina
Nakon rata, usled širenja administracije, javila se potreba za proširenjem zgrade. Godine 1925. dograđen je još jedan sprat, čime je povećan njen kapacitet.
Tridesetih godina XX veka, nakon reorganizacije države, objekat postaje sedište Moravske banovine. U tom periodu zgrada se dodatno proširuje novim traktovima, pri čemu je očuvan jedinstven arhitektonski stil.
Ova faza bila je ključna za formiranje njenog današnjeg obima i značaja, jer zgrada postaje centralno upravno sedište čitavog regiona.
Treća faza: konačan izgled
Konačan izgled zgrada dobija sredinom tridesetih godina. Izgrađen je prepoznatljiv ulazni deo, zaobljen prema današnjem Univerzitetskom trgu, koji joj daje reprezentativan izgled.
U ovoj fazi uređeni su i unutrašnji prostori, uključujući veliku salu za skupove i druge reprezentativne prostorije. Ugrađen je i lift, što je u to vreme bio značajan tehnološki iskorak za grad.
Zgrada u Drugom svetskom ratu
Tokom Drugog svetskog rata, zgrada je ponovo imala važnu ulogu. U njoj su bile smeštene različite upravne i vojne strukture okupacionog sistema.
Nakon oslobođenja, objekat nastavlja da služi administrativnim potrebama, sve do sredine XX veka.
Od Banovine do Univerziteta
Osnivanjem Univerziteta u Nišu 1965. godine, zgrada dobija novu namenu. Postaje sedište Rektorata i centar akademskog života u gradu.
Već narednih godina u nju se useljavaju univerzitetske institucije, uključujući biblioteku i druge organizacije koje podržavaju nastavu i naučni rad.
Zaštita i obnova
Zgrada je proglašena spomenikom kulture i stavljena pod zaštitu države. Tokom vremena sprovedeno je više obnova, kako bi se sačuvao njen autentičan izgled.
Posebno su značajni radovi na restauraciji fasade i sanaciji oštećenja, uključujući i ona nastala tokom bombardovanja 1999. godine.
Zgrada Univerziteta danas
Zgrada Univerziteta u Nišu: kako je nastajala Banovina danas predstavlja simbol kontinuiteta između istorije i savremenog obrazovanja. U njoj se i dalje nalaze ključne institucije Univerziteta, ali i brojne organizacije od značaja za nauku i društvo.
Iako je promenila svoju funkciju, naziv Banovina i dalje je u svakodnevnoj upotrebi, što govori o njenom trajnom mestu u identitetu grada.
