Milisav Semiz: od asa Kraljevine Jugoslavije do Titovog ličnog pilota

Milisav Semiz bio je jedan od pilota čije ime pripada najdramatičnijim danima jugoslovenskog vazduhoplovstva. U Aprilskom ratu 1941. godine leteo je na domaćem lovcu Rogožarski IK-3, branio nebo nad Beogradom i ostao zapamćen kao pilot koji je uspeo da sleti avionom pogođenim desetinama metaka. Prema detaljnom ratnom opisu borbi IK-3, njegov avion bio je pogođen čak 56 puta, dok je 20 metaka završilo u motoru i elisi.

Semiz nije bio samo ratni p

ilot iz jedne herojske epizode. Rođen je 1912. godine u mahali Crkvici u Ljubuškom, osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a pilotsku školu u Pančevu. Kasnije je bio šef JAT-ovih pilota, prvi jugoslovenski pilot koji je preleteo Atlantik i lični pilot Josipa Broza Tita.

Ko je bio Milisav Semiz?

Milisav Semiz je u vreme Aprilskog rata bio narednik i pilot 51. lovačke grupe, koja je u sastavu 161. i 162. eskadrile učestvovala u odbrani Beograda. Leteo je na lovcu Rogožarski IK-3, jednom od najznačajnijih aviona domaće konstrukcije pred Drugi svetski rat.

U kratkim, ali žestokim borbama aprila 1941. godine, Semiz je zabeležen kao najuspešniji pilot tog aviona. Pripisana su mu četiri obaranja: jedan Me-110 i tri neidentifikovana aviona Luftwaffe.

Njegova biografija ima gotovo filmski luk: od dečaka iz Ljubuškog i pilota školovanog u Pančevu, preko vazdušnih borbi nad Beogradom, do posleratne civilne avijacije i letova koji su ga svrstali među najpoznatije jugoslovenske pilote.

Milisav Semiz ukratko

Ime: Milisav Semiz
Godina rođenja: 1912.
Mesto rođenja: Crkvica, Ljubuški
Školovanje: osnovna škola u Ljubuškom, pilotska škola u Pančevu
Čin 1941. godine: narednik
Jedinica: 51. lovačka grupa
Avion: Rogožarski IK-3
Ratni učinak: četiri zabeležena obaranja
Najpoznatiji događaj: sletanje teško oštećenim avionom
Posleratna karijera: šef JAT-ovih pilota
Poseban podatak: prvi jugoslovenski pilot koji je preleteo Atlantik
Penzionisanje: 1968.
Smrt: 1970. godine u Zagrebu

Šta se dogodilo nad Beogradom 1941. godine?

Nemački napad na Jugoslaviju počeo je u zoru 6. aprila 1941. godine. Beograd je bio jedan od glavnih ciljeva. Grad i ratni aerodromi napadnuti su u više talasa, a piloti jugoslovenskog vazduhoplovstva poletali su sa zemunskog aerodroma da presretnu daleko brojnijeg protivnika.

U tim borbama posebno su se istakli piloti na lovcima IK-3. Iako ih je bilo malo, ovi avioni su pokazali da domaća avio-industrija nije zaostajala za evropskim tokovima onoliko koliko se često misli. IK-3 je bio mali, okretan lovac sa zatvorenom kabinom, uvlačećim stajnim trapom i snažnim naoružanjem smeštenim u nosu aviona.

Semiz je 6. i 7. aprila 1941. godine učestvovao u neravnopravnoj bici nad Beogradom. Prema dostupnim podacima, u tim danima oborio je četiri nemačka aviona. Iako sva obaranja nisu zvanično potvrđena, njegovo ime se vezuje za izuzetno visok borbeni učinak u samo dva dana rata.

Kako je Milisav Semiz sleteo sa 56 rupa od metaka?

Najpoznatiji trenutak iz ratne biografije Milisava Semiza dogodio se 7. aprila. Tog dana nemačka avijacija promenila je taktiku. Umesto velikih masovnih napada, manje formacije aviona prilazile su kroz oblake, bombardovale i brzo se povlačile.

Piloti 161. i 162. eskadrile više puta su poletali da presretnu napadače. U jednom od tih letova, IK-3 kojim je upravljao Semiz pogođen je vatrom iz tri bombardera. Avion je pretrpeo ogromna oštećenja.

Prema jednom detaljnom opisu, na avionu je bilo 56 pogodaka, od kojih je 20 završilo u motoru i elisi. U drugom zapisu navodi se 50 pogodaka, takođe sa 20 pogodaka u motoru i elisi. Razlika u broju ne menja suštinu događaja: Semiz je uspeo da vrati teško oštećeni avion na zemunski aerodrom i spusti ga u jednom komadu.

To je detalj koji ovu priču izdvaja iz obične vojne hronike. Avion je bio izrešetan, motor pogođen, elisa oštećena, a pilot je ipak uspeo da ga dovede do piste.

Gde se borio Milisav Semiz?

Semizova ratna priča vezana je za Zemun, Beograd, Velike Radince, Frušku goru i prostor kod Novog Sada. Zemunski aerodrom bio je početna tačka lovaca koji su branili prestonicu.

Posle teških borbi i gubitaka, preostali operativni avioni prebačeni su na pomoćni aerodrom Veliki Radinci II, kod Rume. Iste večeri nakon sletanja oštećenim avionom, Semiz je dobio fabrički svež, modifikovan i unapređen IK-3 broj 7. Tim avionom preleteo je na pomoćni aerodrom, oko 50 kilometara severozapadno od Beograda.

Poslednji dan borbenih aktivnosti IK-3 bio je 11. april 1941. godine. Tada je Semiz jurio i oštetio jedan Me-110D iznad Fruške gore, u blizini Novog Sada. Taj avion je uspeo da se udalji, ali je ubrzo prinudno sleteo kod Zemuna.

Šta se dogodilo sa poslednjim avionima IK-3?

U zoru 12. aprila 1941. godine, posade su na aerodromu Veliki Radinci spalile poslednje avione kako ne bi pali u ruke nemačkim jedinicama. Uništeno je osam Me-109 i tri IK-3. Time je završena kratka borbena istorija Rogožarskog IK-3.

Kraljevina Jugoslavija kapitulirala je 17. aprila. Tokom tih nekoliko dana, piloti IK-3 pokazali su koliko su znanje, hrabrost i domaća tehnika mogli da znače čak i u okolnostima u kojima je odnos snaga bio izrazito nepovoljan.

Šta je Semiz radio posle Aprilskog rata?

Posle Aprilskog rata, Semizova biografija nije završena. Tokom Drugog svetskog rata jedno vreme je boravio u Kairu, gde je kao pilot učestvovao u savezničkim akcijama. Kasnije je želeo da se bori u svojoj zemlji, pa je 1942. godine avionom prebačen iznad Sandžaka i izbačen padobranom.

Odmah po doskoku bio je uhvaćen i predat Nemcima. Nekoliko meseci kasnije, 1943. godine, uspeo je da pobegne iz nemačkog logora sa kumom Andrijom Partonićem. Posle rata se 1945. godine vratio u zemlju i zaposlio kao šef JAT-ovih pilota.

Zašto je Milisav Semiz važan za istoriju avijacije?

Milisav Semiz važan je zato što njegova životna priča spaja vojno i civilno vazduhoplovstvo. Bio je borbeni pilot u jednom od najtežih trenutaka jugoslovenske istorije, a zatim i jedan od ljudi koji su gradili ugled posleratne civilne avijacije.

Godine 1948. izveo je let koji je ostao zabeležen u istoriji putničkog saobraćaja: sleteo je JAT-ovim avionom na aerodrom u Minhenu iako je aerodrom bio zatvoren zbog magle, potom ukrcao putnike i odleteo za Beograd. Godine 1954. postao je prvi jugoslovenski pilot koji je preleteo Atlantik, dovezavši iz Amerike moderan avion za šest sati bez sletanja.

Završio je pilotsku akademiju u Americi 1959. godine, vratio se u Jugoslaviju i prenosio znanje mlađim pilotima. Bio je i lični pilot Josipa Broza Tita, koga je vozio u Burmu, Indiju i Pakistan. Zbog pilotskih zasluga odlikovan je 1961. godine.

Penzionisan je 1968. godine, ali je nastavio da radi u „Pan-Adriji”. Poginuo je 1970. godine u saobraćajnoj nesreći u Zagrebu.

Zašto se priča o Milisavu Semizu pamti?

Priča o Milisavu Semizu važna je za istoriju Srbije, Jugoslavije i domaćeg vazduhoplovstva zato što pokazuje sudbinu pilota koji je leteo u vreme kada se istorija lomila u danima, a odluke donosile u minutima.

Njegovo ime vezano je za Rogožarski IK-3, domaći lovac koji je proizveden u malom broju, ali je ostavio dubok trag u Aprilskom ratu. Vezano je i za odbranu Beograda, za zemunski aerodrom, za poslednje letove jugoslovenskih lovaca i za vreme kada se ratna hrabrost merila poletanjem protiv nadmoćnijeg protivnika.

Milisav Semiz je kasnije dokazao da njegova pilotska veština nije pripadala samo ratu. Od neba nad Beogradom, preko savezničkih akcija, do Atlantika i JAT-a, ostala je biografija čoveka koji je letenje pretvorio u životni poziv.